قلیون فشار را بالا می‌برد یا پایین؟ بررسی علمی و واقعی

اگه اهل قلیون کشیدن هستی، احتمالاً تا حالا براش پیش اومده که بپرسی قلیون فشار را بالا میبرد یا پایین؟ خیلی از افراد ادعا میکنند که بعد از قلیون کشیدن احساس آرامش دارن و فکر میکنند فشارشون پایین اومده؛ اما شواهد علمی چیز دیگه‌ای رو نشون میدن. حقیقت اینه که دود قلیون اثرات پنهان و فوری روی بدن می‌ذاره که شاید ازشون بی‌خبر باشی. توی این مقاله از الو قلیون، می‌خوایم این موضوع رو بر اساس معتبرترین منابع علمی دنیا بررسی کنیم؛ پس تا آخر این مطلب همراه ما باش تا یک‌بار برای همیشه جواب سوالت رو بگیری.

تاثیر قلیون بر فشار خون؛ علم چی میگه؟

بررسی‌های علمی نشون میدن که دود قلیون از ۴ طریق اصلی روی قلب و رگ‌های شما تاثیر می‌ذاره. این مکانیسم‌ها به خوبی توضیح میدن که چرا بعد از کشیدن قلیون، وضعیت بدن تغییر می‌کنه:

۱. نیکوتین و تحریک سیستم عصبی

نیکوتین یک ماده محرک قویه. وقتی قلیون می‌کشید، نیکوتین باعث آزاد شدن هورمون‌هایی مثل آدرنالین توی بدن میشه. این هورمون‌ها ضربان قلب رو سریع‌تر می‌کنن و باعث تنگ شدن رگ‌ها میشن؛ همین اتفاق ساده، مستقیماً فشار خون رو بالا می‌بره. به نقل از سایت PMC

“The acute cardiovascular effects of waterpipe smoking are primarily mediated by nicotine. Nicotine absorption stimulates the sympathetic nervous system, leading to an increase in the release of catecholamines, including epinephrine (adrenaline) and norepinephrine. This hormonal response results in acute vasoconstriction, an increase in heart rate, and a subsequent elevation in both systolic and diastolic blood pressure.”
«اثرات فوری و حاد قلبی-عروقیِ کشیدن قلیان، عمدتاً توسط نیکوتین ایجاد می‌شوند. جذب نیکوتین باعث تحریک سیستم عصبی سمپاتیک شده و منجر به افزایش ترشح کاتکول‌آمین‌ها، از جمله اپی‌نفرین (آدرنالین) و نوراپی‌نفرین در بدن می‌گردد. این پاسخ هورمونی در نهایت باعث تنگ شدن فوری رگ‌ها، افزایش ضربان قلب و به دنبال آن بالا رفتن فشار خون (اعم از فشار خون سیستولیک و دیاستولیک) می‌شود.»

۲. مونوکسید کربن (CO) و کمبود اکسیژن

دود قلیون مقدار زیادی گاز سمی مونوکسید کربن داره. وقتی این گاز وارد ریه میشه، جای اکسیژن رو در خون می‌گیره. در نتیجه، قلب مجبور میشه برای رسوندن اکسیژن به سلول‌ها، با شدت بیشتری پمپاژ کنه که این کار فشار زیادی به رگ‌ها وارد می‌کنه. این تغییرات معمولاً در قلیان میوه ای به دلیل حجم بالای دود، خودش رو بیشتر نشون میده.

۳. سفت و سخت شدن رگ‌ها (عروق)

تحقیقات پزشکی ثابت کرده که حتی یک‌بار قلیون کشیدن هم می‌تونه به طور موقت رگ‌های بدن رو سفت و کم‌انعطاف کنه. وقتی دیواره رگ‌ها سخت بشن، جریان خون به سختی عبور می‌کنه و این مکانیسم عامل اصلی تاثیر قلیان بر فشار خون و بالا رفتن اونه. (منبع: PubMed)

۴. به هم خوردن سیستم تنظیم فشار بدن

بدن ما یک سیستم هوشمند به نام «بارورفلکس» داره که مثل یک دماسنج، فشار خون رو همیشه متعادل نگه می‌داره. سموم موجود در تنباکو (چه در قلیان خوانسار و برازجونی و چه در مدل‌های میوه‌ای) این سیستم رو سردرگم می‌کنن؛ در نتیجه بدن توانایی خودش رو برای کنترل و تنظیم دقیق فشار از دست میده. (منبع: ScienceDirect)

شواهد علمی: بالاخره قلیون فشار رو بالا می‌بره یا پایین؟

اگر بخواهیم خیلی ساده و بدون اصطلاحات پیچیده پزشکی به این سوال جواب بدهیم، باید بگوییم: قلیون کشیدن در اصل فشار خون شما را بالا می‌برد، اما یک تله بزرگ دارد که باعث می‌شود فکر کنید فشارتان افتاده است!

برای اینکه دقیقاً متوجه این موضوع بشوید، تاثیر قلیون را به دو بخش تقسیم کرده‌ایم:

۱. تاثیر آنی و کوتاه‌مدت (بلافاصله بعد از کشیدن)

وقتی شروع به پک زدن به قلیون می‌کنید، آزمایش‌های پزشکی نشان می‌دهند که در همان ۱۵ دقیقه اول، فشار خون شما یک جهش ناگهانی پیدا می‌کند.

• رگ‌ها تنگ می‌شوند: نیکوتین موجود در تنباکو باعث می‌شود رگ‌های بدن شما سفت و منقبض شوند. وقتی راه عبور خون تنگ شود، فشار خون بالا می‌رود. این آسیب دقیقاً شبیه به این است که بدانید سیگار فشار خون را بالا میبرد یا پایین؛ هر دو رگ‌ها را دیواره‌هایشان را سفت می‌کنند.
• قلب تندتر می‌زند: در تحقیقات مشخص شده افرادی که قلیون می‌کشند، فشار خون معمولی‌شان (مثلاً ۱۲ روی ۸) بلافاصله بعد از قلیون به یک عدد خطرناک (مثل ۱۴ روی ۹) می‌رسد و قلب مجبور می‌شود برای رساندن اکسیژن، با شدت بیشتری کار کند.

نتیجه فوری: قلیون در لحظه، فشار خون و ضربان قلب شما را قطعاً بالا می‌برد.

۲. تاثیر بلندمدت (برای کسانی که مدام قلیون می‌کشند)

اگر فکر می‌کنید این بالا رفتن فشار فقط برای همان ۱ ساعت است، اشتباه می‌کنید. کسانی که به طور مستمر و هفتگی قلیون می‌کشند، در طول زمان دچار مشکلات زیر می‌شوند:

گرفتگی رگ‌های قلب: سموم قلیون (چه در قلیان میوه ای و چه در قلیان خوانسار) به مرور زمان دیواره رگ‌ها را رسوب‌گذاری می‌کنند و ریسک بیماری‌های قلبی و سکته را چند برابر می‌کنند.

فشار خون کهنه: بدن این افراد کم‌کم به وضعیت فشار بالا عادت می‌کند و حتی در روزهایی که قلیون نمی‌کشند هم فشار خون و ضربان قلبشان بالاتر از یک فرد عادی باقی می‌ماند.

علت افت فشار و سرگیجه هنگام قلیان کشیدن چیست؟

حتماً شنیده‌اید که خیلی‌ها می‌گویند: «چرا بعد از قلیون کشیدن فشارمون می‌افته و چشمامون سیاهی میره؟» یا در تالارهای گفتگو مثل نی نی سایت به دنبال درمان افت فشار بعد از قلیان می‌گردند.

واقعیت این است که در منابع پزشکی، هیچ دلیلی وجود ندارد که ثابت کند قلیان باعث «کاهش واقعی و ماندگار» فشار خون می‌شود. پس این حالت سرگیجه، منگ شدن و سیاهی رفتن چشم از کجا می‌آید؟

سه دلیل اصلی برای این اتفاق وجود دارد:

۱. کمبود اکسیژن در مغز: وقتی پک‌های عمیق و مکرر به قلیون می‌زنید، گاز مونوکسید کربن جای اکسیژن را در خون می‌گیرد. در نتیجه برای چند لحظه اکسیژن کمتری به مغز می‌رسد و شما احساس سرگیجه یا افت فشار کاذب می‌کنید.

۲. تنباکوهای سنگین و نامرغوب: مصرف قلیون برازجونی، خوانسار یا برخی تنباکوهای میوه‌ای سنگین به دلیل نیکوتین بالا، در لحظات اول یک شوک ناگهانی به سیستم عصبی وارد می‌کنند که حس منگی ایجاد می‌کند.

۳. معده خالی و کم‌آبی بدن: اگر با شکم خالی قلیان بکشید، قند خونتان افت می‌کند و ترکیب آن با دود قلیان، حالتی شبیه به افت شدید فشار خون ایجاد می‌کند.

جدول خلاصه: قلیون با فشار خون چه می‌کند؟

برای اینکه یک‌بار برای همیشه پاسخ سوالتان را بگیرید، جدول زیر تاثیرات قلیان را به زبان ساده خلاصه کرده است:

مقایسه قلیون و سیگار از نظر تأثیر بر فشار خون

شاید برای شما هم سوال باشد که بالاخره سیگار فشار خون را بالا میبرد یا پایین و آیا ضرر قلیون از سیگار کمتر است؟ در بسیاری از جنبه‌ها، قلیون و سیگار تاثیرات مخرب مشترکی روی قلب و رگ‌ها دارند؛ هر دو حاوی نیکوتین هستند، ضربان قلب را به شدت بالا می‌برند و به دیواره داخلی رگ‌ها آسیب جدی وارد می‌کنند. اما یک تفاوت بزرگ و خطرناک میان این دو وجود دارد:

در قلیون، شما علاوه بر دود تنباکو، گازهای سمی ناشی از سوختن زغال را هم وارد ریه خود می‌کنید. این یعنی حجم ذرات معلق و گاز مونوکسید کربن در قلیان به مراتب بیشتر از سیگار است.

• تحقیق دانشگاه UCLA چه می‌گوید؟ یک مطالعه معتبر در دانشگاه UCLA آمریکا نشان داد که تنها یک جلسه ۳۰ دقیقه‌ای استفاده از قلیون، فشار خون و ضربان قلب را به اندازه‌ای بالا می‌برد که کاملاً مشابه اثرات تخریبی سیگار است و رگ‌ها را به همان اندازه سفت و کم‌انعطاف می‌کند. (منبع: UCLA Health)
• گزارش سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA): سازمان FDA نیز در گزارش‌های خود رسماً تایید کرده که حتی مصرف کوتاه‌مدت و تفریحی قلیون با افزایش ناگهانی و حاد فشار خون و ضربان قلب همراه است. (منبع: FDA)

📌 نکته: برای اینکه بدانید دود کدام‌یک آسیب بیشتری به بدنتان می‌زند، پیشنهاد می‌کنیم مقاله تخصصی [قلیون ضررش بیشتره یا سیگار] را در مجله ما مطالعه کنید.

تأثیر قلیون بر افراد با فشار بالا یا پایین

واکنش بدن افراد نسبت به دود قلیان با توجه به سابقه پزشکی آن‌ها متفاوت است، اما در هر دو حالت خطرات جدی به همراه دارد:

• اگر فشار خون بالا دارید: قلیون برای شما حکم یک محرک خطرناک را دارد. از آنجا که دود قلیان رگ‌ها را تنگ‌تر می‌کند، فشار خون شما را از چیزی که هست بالاتر می‌برد و ریسک حوادث ناگواری مثل پاره شدن عروق یا سکته قلبی و مغزی را به شدت افزایش می‌دهد.
• اگر فشار خون پایین دارید: قلیون به دلیل کاهش ناگهانی اکسیژن‌رسانی به مغز، باعث نوسان شدید در بدنتان می‌شود. اینجاست که علائمی مثل سرگیجه شدید، ضعف، تاری دید، تپش قلب و حالت تهوع به سراغتان می‌آید (که همان حس افت فشار کاذب است).
• افرادی که داروی فشار مصرف می‌کنند: کسانی که تحت درمان هستند یا مشکلات قلبی دارند، باید بدانند سموم موجود در تنباکو (چه در قلیان خوانسار و چه در مدل‌های میوه‌ای) اثر داروها را کاملاً مختل می‌کند و کنترل فشار را از دست پزشک خارج خواهد کرد.

جمع‌ بندی و سخن پایانی

اگر بخواهیم یک خلاصه واقعی از تمام شواهد علمی داشته باشیم، چیزهایی که کاملاً واضح هستند عبارتند از:

• شواهد علمی و آزمایشگاهی زیادی ثابت کرده‌اند که قلیان، حداقل در کوتاه‌مدت، فشار خون و ضربان قلب شما را بالا می‌برد.
• هیچ مدرک پزشکی معتبر و مطمئنی وجود ندارد که نشان دهد قلیون باعث پایین آمدن واقعی فشار خون می‌شود؛ آن حس منگی و سیاهی رفتن چشم، صرفاً ناشی از کمبود اکسیژن موقتی در مغز است.
• اگر سابقه بیماری قلبی یا فشار خون بالا دارید، بهتر است در مصرف قلیان احتیاط کنید و حتماً با پزشک خود مشورت داشته باشید.

برای افراد سالمی که به صورت تفریحی قلیان می‌کشند نیز پیشنهاد می‌کنیم برای پیشگیری از نوسان فشار و سرگیجه، حتماً قلیان را با معده پر استفاده کنند، در کنار آن آب کافی بنوشند و از همه مهم‌تر، از تنباکوهای اصلی و زغال‌های مرغوب و استاندارد استفاده کنند تا میزان مونوکسید کربن ورودی به بدن کاهش یابد.

سوالات متداول